Rok 2026 dla wielu organizacji pozarządowych jest czasem realnych zmian prawnych, finansowych i organizacyjnych. Ustawodawca wprowadza szereg nowości: od uproszczeń w ewidencji księgowej po modyfikacje związane ze statusem OPP. Brzmi skomplikowanie? Spokojnie. Poniżej pokazujemy krok po kroku, co faktycznie się zmienia i jak dobrze odnaleźć się w nowych zasadach.
Największe zmiany w 2026 roku dotyczą UEPIK, sprawozdawczości oraz zasad utrzymania statusu OPP.
UEPIK – co zmienia się dla NGO w 2026 roku
Dobra wiadomość na początek! Od 1 stycznia 2026 roku katalog organizacji, które mogą korzystać z uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów (UEPIK), jest rozszerzony. To zmiana, o którą NGO walczyły od dawna. Wreszcie mniej biurokracji, więcej czasu na pracę!
- Zmniejszenie ograniczeń
Zgodnie z nowelizacją ustawy o działalności pożytku publicznego znika część dotychczasowych ograniczeń. Fundacje i stowarzyszenia, by prowadzić UEPIK, nie muszą już działać wyłącznie w ramach zadań publicznych. Co więcej, jak się okazuje, darowizny rzeczowe na cele statutowe nie są już wliczane do limitu przychodów.
- Czas na decyzję o formie rozliczania – 90 dni
Dodatkowo wydłuża się czas na decyzję o wyborze tej formy rozliczania, z 30 do aż 90 dni! To naprawdę dużo. NGO wreszcie zyskują przestrzeń, by spokojnie przemyśleć, co im się opłaca.
Ale uwaga! Uproszczona ewidencja wciąż nie oznacza braku odpowiedzialności. Nadal trzeba rzetelnie prowadzić zapisy i kontrolować limity. To w dalszym ciągu jest księgowość, tylko bardziej przyjazna.
- Mniej biurokracji w sprawozdaniach – nowe obowiązki i uproszczenia dla organizacji pozarządowych
Kto choć raz wypełniał sprawozdanie finansowe organizacji pozarządowej, ten wie, ile to potrafi zająć czasu. Rząd wreszcie dostrzega ten problem. W 2026 roku obowiązują istotne ułatwienia w sprawozdawczości i obowiązkach formalnych.
- Uproszczona dokumentacja
Zgodnie z propozycjami Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, o których wspomniano na gov.pl, pojawiają się uproszczone formularze, mniej załączników i możliwość elektronicznego składania większej liczby dokumentów. Brzmi banalnie? Dla tysięcy małych fundacji i stowarzyszeń jest to ogromna ulga.
- Łatwiejsza rejestracja
Zmiany dotyczą też rejestracji organizacji – jest mniej formalności, krótsze procedury, a także ograniczenie liczby wymaganych uchwał i załączników. Dzięki temu start nowego stowarzyszenia jest łatwiejszy, a biurokracja – w końcu – mniej przytłaczająca.
Status OPP w 2026 roku – większa przejrzystość i nowy system wsparcia organizacji
Status organizacji pożytku publicznego (w skrócie: OPP) od lat jest wyznacznikiem wiarygodności. Pozwala otrzymywać 1,5% podatku, daje zaufanie darczyńców i otwiera drzwi do grantów. W 2026 roku jego znaczenie nie maleje. Wręcz przeciwnie! Zmieniają się jednak zasady jego przyznawania i utrzymania.
Rząd informuje, że powołuje nowy Fundusz Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, który zastępuje dotychczasowy Fundusz Wspierania OPP. Celem jest lepsze zarządzanie środkami i bardziej przejrzyste finansowanie inicjatyw społecznych. Dzięki takiemu rozwiązaniu jest mniej formalności.
Z drugiej strony, organizacje muszą przygotować się na większy nacisk na transparentność finansową. Więcej jawności w sprawozdaniach, częstsze kontrole i wymóg przejrzystych procedur wydatkowania środków. W skrócie: zaufanie trzeba potwierdzić nie tylko słowem, ale prawidłowo wypełnianymi dokumentami.
Pełna księgowość czy UEPIK? Kiedy NGO musi przejść na pełną ewidencję
Choć uproszczona ewidencja brzmi kusząco, nie każda organizacja może z niej korzystać. Te, które przekraczają ustawowy limit przychodów, pozyskują dotacje unijne lub prowadzą działalność gospodarczą, muszą prowadzić pełną księgowość. W praktyce bardzo często wiąże się to również z koniecznością uporządkowania kwestii podatkowych, w tym VAT, który szerzej omawiamy w artykule „NGO a VAT – czy fundacja musi być podatnikiem„.
Takie przejście wymaga przygotowania. Oznacza zmianę planu kont, wdrożenie nowych zasad ewidencji i większą precyzję w rozliczaniu projektów. Dla zarządów NGO może to być duże wyzwanie, ale też… szansa. Bo dobrze prowadzona księgowość to wiarygodność. A wiarygodność to większe zaufanie grantodawców.
W kancelarii Everte, działającej również w Warszawie (zobacz: https://biuroeverte.pl/biuro-rachunkowe-warszawa), chętnie pomagamy w takich transformacjach. Wspieramy fundacje i stowarzyszenia w przechodzeniu z UEPIK na pełną księgowość. Dla swoich klientów przygotowujemy plan kont, politykę rachunkowości i wdrażamy ułatwiające pracę systemy finansowe.
Jak przygotować organizację pozarządową do zmian w 2026 roku
Zmiany w prawie to nie tylko paragrafy, to także realny wpływ na codzienną pracę. Organizacje, które zawczasu się przygotowują, wchodzą w nowy rok spokojniej, z planem działania i porządkiem w dokumentach.
Zrób audyt wewnętrzny. Sprawdź, czy Twoje sprawozdania są zgodne z aktualnymi przepisami. Zastanów się, czy Twoja forma ewidencji nadal jest optymalna. A jeśli nie masz pewności – zapytaj nas. Lepiej zaplanować na spokojnie dziś, niż stresować się jutro!
FAQ – najczęściej zadawane pytania na temat NGO 2026
Czy każda organizacja może prowadzić UEPIK?
Nie. UEPIK jest dostępna wyłącznie dla organizacji, które spełniają określone w ustawie warunki dotyczące skali działalności i źródeł przychodów. Nie każda fundacja czy stowarzyszenie automatycznie się do niej kwalifikuje.
Czy można zrezygnować z UEPIK w trakcie roku?
Tak. Od 2026 roku organizacje mogą zrezygnować z UEPIK również w trakcie roku obrotowego, co daje większą elastyczność przy zmianie modelu działania.
Czy zmiany faktycznie upraszczają dokumentację?
Tak, dokumentacja jest prostsza niż wcześniej, ale nadal wymaga poprawnego prowadzenia ewidencji. Wsparcie księgowego pozostaje istotne, zwłaszcza przy przejściu na nowe zasady.
Czy nowelizacja obejmuje także małe stowarzyszenia i koła gospodyń wiejskich?
Tak. Nowe rozwiązania są skierowane przede wszystkim do mniejszych organizacji, które dotąd miały największe trudności z formalnościami.
Czy sprawozdania dla Narodowego Instytutu Wolności są prostsze?
Tak. Obowiązują uproszczone formularze oraz mniejsza liczba załączników wymaganych w sprawozdaniach składanych do NIW-CRSO.
Czy trzeba aktualizować statut lub politykę rachunkowości?
W wielu przypadkach tak. Zmiana formy ewidencji lub sposobu prowadzenia działalności wymaga dostosowania statutu albo polityki rachunkowości do aktualnych przepisów.
Czy status OPP jest łatwiejszy do utrzymania?
Tak, ponieważ obecne zasady premiują przejrzystość finansową, ale jednocześnie wymagają większej dyscypliny w rozliczeniach.
Czy warto rozpocząć przygotowania już teraz?
Tak. Wczesne działania ograniczają ryzyko błędów i pozwalają spokojnie dostosować organizację do obowiązujących zasad.
